Şerit Testere Diş Adımı (TPI) Nasıl Seçilir?
Testere Store teknik rehberi · Güncelleme:
TPI (teeth per inch), bıçağın bir inçlik (25,4 mm) boyunda kaç diş bulunduğunu gösterir. Diş adımı, kesim hızını, yüzey kalitesini ve bıçak ömrünü doğrudan belirler: kesilen kesite göre fazla seyrek diş kırılır, fazla sık diş talaşla tıkanır.
Temel kural: kesitte en az üç diş
Kesim sırasında malzemenin içinde aynı anda en az üç diş çalışmalıdır. Üçten az diş çalışırsa her diş aşırı yük alır ve kırılır. Diş sayısı arttıkça yüzey düzgünleşir; ancak aynı anda çok fazla diş çalışırsa diş boşlukları talaşla dolar, kesim yavaşlar ve bıçak ısınır. Üst sınır için kaynaklar farklı sayılar verir; pratikte talaşın diş boşluklarına sığıp sığmadığına bakın: talaş sıkışıyorsa diş fazla sıktır.
- İnce kesit (ince cidarlı boru, profil, sac): sık diş, yani yüksek TPI.
- Kalın kesit (büyük çaplı dolu mil, kütük): seyrek diş, yani düşük TPI.
- Yumuşak ve uzun talaşlı malzemeler (alüminyum, bakır) daha geniş diş boşluğu ister; aynı kesitte bir kademe seyrek diş seçilebilir.
Değişken diş adımı (ör. 4/6) mı, sabit diş (ör. 6) mı?
Değişken diş adımlı bıçaklarda dişler arasındaki mesafe bıçak boyunca değişir; "4/6 TPI" inç başına 4 ile 6 arasında değişen diş anlamına gelir. Bu yapı titreşimi ve gürültüyü azaltır, farklı kesitleri aynı bıçakla kesmeyi kolaylaştırır. Atölyede farklı ölçüler kesiliyorsa değişken diş genellikle daha iyi sonuç verir; tek tip ve sürekli aynı kesitte sabit diş de kullanılabilir.
Dolu malzeme için çapa göre TPI tablosu
Yuvarlak dolu milde çapı, kare ve dikdörtgen dolu malzemede ise bıçağın malzeme içinde temas ettiği uzunluğu (bıçak yönündeki genişliği) esas alın.
| Kesit / çap (mm) | Önerilen değişken diş (TPI) |
|---|---|
| 3 – 25 | 12/16 |
| 10 – 25 | 10/14 |
| 15 – 40 | 8/12 |
| 25 – 50 | 6/10 |
| 40 – 70 | 5/8 |
| 50 – 100 | 4/6 |
| 70 – 130 | 3/4 |
| 100 – 180 | 2/3 |
| 180 – 300 | 1,4/2 |
| 220 – 400 | 1,1/1,4 |
| 400 – 550 | 0,75/1,25 |
| Kesit / çap (mm) | Önerilen sabit diş (TPI) |
|---|---|
| 3 – 10 | 18 |
| 3 – 25 | 14 |
| 10 – 40 | 10 |
| 25 – 70 | 6 |
| 50 – 90 | 4 |
| 80 – 130 | 3 |
| 130 – 180 | 2 |
| 150 – 300 | 1,25 |
Boru ve profillerde seçim: et kalınlığı belirleyicidir
Boru ve profillerde dış ölçüyle birlikte et (cidar) kalınlığı belirleyicidir: kesit boyunca en ince duvarda da üç diş kuralı sağlanmalıdır. Bu yüzden aynı çaptaki ince cidarlı boru, dolu mile göre çok daha sık diş ister. Aşağıdaki örnekler ürün sayfalarındaki danışmanın kullandığı Starrett boru ve profil tablosundandır; kare ve dikdörtgen profilde çap yerine bıçak yönündeki dış ölçüyü kullanın.
| Et kalınlığı | Ø 25 mm | Ø 50 mm | Ø 100 mm | Ø 200 mm | Ø 300 mm |
|---|---|---|---|---|---|
| 2 mm | 18 | 18 | 18 | 10/14 | 8/11 |
| 4 mm | 12/16 | 12/16 | 8/11 | 6/9 | 5/7 |
| 6 mm | 12/16 | 8/11 | 6/9 | 5/7 | 4/6 |
| 10 mm | 12/16 | 5/7 | 4/6 | 4/6 | 3/4 |
| 15 mm | — | 5/7 | 4/6 | 3/4 | 3/4 |
| 25 mm | — | — | 4/6 | 3/4 | 2/3 |
Demet (paket) halinde kesim
Birden fazla parçayı yan yana veya üst üste bağlayıp kesiyorsanız diş seçimi tek parçaya göre değişir; ancak kaynaklar farklı yöntemler önerir. Bazı bıçak üreticileri tek parça için bulunan diş adımının bir kademe seyreğini seçmeyi, bazıları demetteki çapları toplayıp toplam ölçüye göre seçmeyi önerir; hafif makinelerde ince cidarlı borular katlar halinde kesilirken et kalınlıklarının toplanması da önerilir. Makinenizin ve bıçak üreticinizin önerisini esas alın ve parçaları demet içinde dönmeyecek şekilde sıkıca bağlayın.
Yanlış diş adımının belirtileri
| Belirti | Olası neden | Ne yapmalı |
|---|---|---|
| Dişler kırılıyor veya sökülüyor | Diş çok seyrek; ince kesitte üçten az diş çalışıyor | Daha sık (yüksek TPI) bıçak seçin |
| Kesim yavaş, talaş sıkışıyor, bıçak ısınıyor | Diş çok sık; diş boşlukları talaşla doluyor | Daha seyrek (düşük TPI) bıçak seçin |
| Gürültü ve titreşim | Sabit diş ile değişken kesitler | Değişken diş adımlı bıçağa geçin |
| Kesim yüzeyi çok kaba | Diş seyrek veya ilerleme yüksek | Bir kademe sık diş seçin, ilerlemeyi azaltın |
Sık Sorulan Sorular
TPI ne demek?
TPI (teeth per inch), bıçağın bir inçlik (25,4 mm) boyundaki diş sayısıdır. 4/6 gibi iki sayılı gösterim, diş adımının bıçak boyunca 4 ile 6 arasında değiştiği değişken diş anlamına gelir.
50 mm dolu mil için hangi TPI uygundur?
Starrett tablosunda 50 mm; 6/10, 5/8 ve 4/6 aralıklarının kesiştiği noktadır. Genel kullanım için 5/8 dengeli bir başlangıçtır; daha düzgün yüzey için 6/10, daha hızlı kesim ve kalın talaş için 4/6 seçilebilir.
İnce cidarlı boru için neden sık diş gerekir?
Kesim sırasında boru duvarı içinde en az üç diş çalışmalıdır. Duvar inceldikçe bu koşul ancak dişler sıklaştıkça sağlanır; seyrek dişte dişler duvara takılıp kırılır.
Kare veya dikdörtgen dolu malzemede hangi ölçüyü esas almalıyım?
Bıçağın malzeme içinde temas ettiği uzunluğu, yani bıçak yönündeki genişliği esas alın. Örneğin 40 × 80 mm lamayı 80 mm’lik kenarı bıçak yönünde olacak şekilde bağladıysanız tablonun 80 mm satırına bakın.